รำวงมาตรฐาน

เพลงงามแสงเดือน เพลงดอกไม้ของชาติ
เพลงชาวไทย เพลงหญิงไทยใจงาม
เพลงรำซิมารำ เพลงดวงจันทร์ขวัญฟ้า
เพลงคืนเดือนหงาย เพลงยอดชายใจหาญ
เพลงดวงจันทร์วันเพ็ญ เพลงบูชานักรบ


         รำวงมาตรฐาน วิวัฒนาการมาจากการรำโทน เป็นการละเล่นพื้นเมืองของไทย ต่อมาท่านผู้หญิงละเอียด พิบูลสงคราม ได้แต่งเนื้อร้องและมอบให้กรมศิลปากรบรรจุท่ารำไว้เป็นมาตรฐาน เป็นเพลงที่มีเนื้อร้องสุภาพ ใช้คำง่าย ทำนองเพลงง่าย มุ่งให้เห็นวัฒนธรรมของชาติเป็นส่วนใหญ่ การแสดงจะใช้ผู้แสดงหญิงชายไม่น้อยกว่า ๕ คู่

ท่ารำ  
        คุณครูศุภลักษณ์ ภัทรนาวิก คุณครูมัลลี คงประภัศร์ และคุณครูลมุล ยมะคุปต ได้ร่วมกันประดิษฐ์ท่ารำขึ้น ทั้งหมด ๑๔ แม่ท่า เป็นชื่อท่ารำที่อยู่ในรำแม่บท มีทั้งหมด ๑๐ เพลง ได้แก่ เพลงงามแสงเดือน เพลงชาวไทย เพลง รำซิมารำ เพลงคืนเดือนหงาย เพลงดวงจันทร์วันเพ็ญ เพลงดอกไม้ของชาติ เพลงหญิงไทยใจงาม เพลงดวงจันทร์ขวัญฟ้า เพลงยอดชายใจหาญ และเพลงบูชานักรบ

คำร้อง
        จมื่นมานิตย์นเรศ (เฉลิม เศวตนันท์) หัวหน้ากองการสังคีต กรมศิลปากร ได้ประพันธ์ขึ้น ๔ เพลง คือ เพลงงามแสงเดือน เพลงชาวไทย เพลง รำซิมารำ เพลงคืนเดือนหงาย
        คุณหญิงละเอียด พิบูลสงคราม ได้ประพันธ์คำร้องไว้ ๖ เพลง คือ เพลงดวงจันทร์วันเพ็ญ เพลงดอกไม้ของชาติ เพลงหญิงไทยใจงาม เพลงดวงจันทร์ขวัญฟ้า เพลงยอดชายใจหาญ และเพลงบูชานักรบ

ทำนอง
        อาจารย์มนตรี ตราโมท ผู้เชี่ยวชาญดนตรีไทย กรมศิลปากร ได้แต่งทำนองไว้ ๖ เพลง คือ เพลงงามแสงเดือน เพลงชาวไทย เพลง รำซิมารำ เพลงคืนเดือนหงาย เพลงดวงจันทร์วันเพ็ญ เพลงดอกไม้ของชาติ
        ครูเอื้อ สุนทรสนาน หัวหน้าวงดนตรีกรมประชาสัมพันธ์ แต่งทำนองไว้ ๔ เพลง คือ เพลงหญิงไทยใจงาม เพลงดวงจันทร์ขวัญฟ้า เพลงยอดชายใจหาญ และเพลงบูชานักรบ

เครื่องดนตรี
        เดิมนั้น รำโทนมีเครื่องดนตรีประกอบ คือ ฉิ่ง กรับ ฉาบ และโทน เมื่อมีการพัฒนาการรำขึ้น จึงได้พัฒนาเครื่องดนตรีที่ใช้ด้วย โดยใช้วงดนตรีสากลบรรเลง

การแต่งกาย
        มิได้กำหนดเฉพาะเจาะจงว่าต้องแต่งชุดไทยอย่างใดอย่างหนึ่งแน่นอน แต่สามารถแต่งได้หลายอย่าง เช่น แต่งชุดไทยจักรี ชุดไทยสมัย ร.๖ ชุดไทยแบบชาวบ้านคือห่มสไบ นุ่งโจงกระเบน หรือชุดไทยสมัยใดก็ได้ ขอให้เป็นแบบไทย ขอให้ดูสุภาพ งดงาม  ชายก็แต่งได้ทั้งชุดไทยแบบชาวบ้าน คือ นุ่งโจงกระเบน ใส่เสื้อคอพวงมาลัย แขนสั้น ผ้าคาดพุง หรือชุดไทยเสื้อพระราชทาน กางเกงขายาว ชุดราชปะแตน หรือชุดสากลใส่เสื้อสูท ผูกเนคไทก็ได้

งามแสงเดือน
เพลงชาวไทย
  ชาวไทยเจ้าเอ๋ย ขออย่าละเลยในการทำหน้าที่
  การที่เราได้เล่นสนุก เปลื้องทุกข์สบายอย่างนี้
  เพราะชาติเราได้เสรี มีเอกราชสมบูรณ์
  เราจึงควรช่วยชูชาติ ให้เก่งกาจเจิดจำรูญ
  เพื่อความสุขเพิ่มพูน ของชาวไทยเรา เอย

 

 

ท่าชักแป้งผัดหน้า       
จีบมือขวาลักษณะจีบปรกข้างระดับศีรษะ มือซ้ายวงหน้าอยู่ระดับปาก เอียงขวา

 

ลดแขนเลื่อนมือขวาลงมาอยู่ระดับอก ปล่อยจีบเป็นแบมือหงาย มือซ้ายจีบคว่ำ

มือซ้ายเลื่อนมาเป็นจีบปรกข้างด้านซ้าย ส่วนมือขวาตั้งวงหน้า เอียงซ้าย

ลดแขนเลื่อนมือมาอยู่ระดับอก มือซ้ายปล่อยจีบเป็นแบหงาย มือขวาจีบคว่ำ

ทำท่าเช่นนี้สลับไปมาจนจบเพลง
ส่วนเท้าย่ำไปทุกจังหวะของเพลง เปลี่ยนมือทุกจังหวะที่ ๗

                         
รำซิมารำ
เพลงรำซิมารำ
          รำซิมารำ เริงระบำกันให้สนุก 
  ยามงานเราทำงานจริง ๆ ไม่ละไม่ทิ้งจะเกิดเข็ญขลุก
  ถึงยามว่างเราจึงรำเล่น ตามเชิงเช่นเพื่อให้สร่างทุกข์
  ตามเยี่ยงอย่างตามยุค เล่นสนุกอย่างวัฒนธรรม
  เล่นอะไรให้มีระเบียบ ให้งามให้เรียบจึงจะคมขำ
  มาซิมาเจ้าเอ๋ยมาฟ้อนรำ มาเล่นระบำของไทยเราเอย



ท่ารำส่าย
     แขนทั้งสองตึงโดยมือซ้ายหงายระดับไหล่ มือขวาคว่ำอยู่ระดับเอว
มือซ้ายวาดแขนลงระดับเอว พร้อมกับพลิกมือขวาหงายขึ้นระดับไหล่ สลับกันเช่นนี้จนจบเพลง  ส่วนเท้าก้าวตามจังหวะ เมื่อถึงเนื้อเพลงที่ว่า
"เล่นอะไรให้มีระเบียบ ให้งามให้เรียบจึงจะคมขำ" ให้ฝ่ายหญิงกลับหลังหันตามจังหวะเพลง หมุนตัวทางซ้าย
เดินเปลี่ยนที่กับฝ่ายชายเป็นรูปครึ่งวงกลม เมื่อถึงเนื้อเพลง "มาซิมาเจ้าเอ๋ยมาฟ้อนรำ มาเล่นระบำของไทยเราเอย" ให้ฝ่ายหญิงหมุนตัวกลับหลังหันทางด้านขวา เดินกลับที่เดิม ฝ่ายชายก็เดินตามฝ่ายหญิงต่อไป
                          
คืนเดือนหงาย
เพลงคืนเดือนหงาย
 ยามกลางคืนเดือนหงายเย็นพระพายโบกพริ้วปลิวมา
 เย็นอะไรก็ไม่เย็นจิตเท่าเย็นผูกมิตรไม่เบื่อระอา
 เย็นร่มธงไทยปกไปทั่วหล้าเย็นยิ่งน้ำฟ้ามาประพรมเอย

 

ท่าสอดสร้อยมาลาแปลง         แปลงมาจากท่าสอดสร้อยมาลาในเพลงงามแสงเดือน ท่าเตรียมโดยยืนเท้าชิดกัน มือซ้ายตั้งวงบน มือขวาจีบหงายที่ชายพก ศีรษะเอียงขวา  พอเริ่มเพลงมือขวาที่จีบหงายที่ชายพกโบกขึ้นไปตั้งวงบน โดยไม่ต้องสอดหรือม้วนมือ มือซ้ายลดวงลงแล้วพลิกข้อมือเป็นจีบหงายที่ชายพก เปลี่ยนมาเอียงซ้าย

มือซ้ายยกขึ้นไปตั้งวงบน มือขวาลดวงลงแล้วพลิกข้อมือเป็นจีบหงายที่ชายพก เอียงขวา ทำเช่นนี้สลับกันจนจบเพลง
การก้าวเท้า เริ่มก้าวเท้าขวาตรงคำว่า "คืน" ก้าวซ้ายตรงคำว่า "เดือน" เท้าขวาวางหลังด้วยจมูกเท้าตรงคำว่า "หงาย" เท้าขวาเหยีบหนักลงไปตรงคำว่า "เย็น" แล้วก้าวซ้ายตรงคำว่า "พระพาย" ก้าวขวาตรงคำว่า "พริ้ว" แล้วเท้าซ้ายวางหลังตรงคำว่า "มา"  
เอียงศีรษะข้างมือจีบ และเท้าที่วางหลังก็ข้างเดียวกับมือจีบเสมอ

 

                          
ดวงจันทร์วันเพ็ญ
เพลงดวงจันทร์วันเพ็ญ
  ดวงจันทร์วันเพ็ญ ลอยเด่นอยู่ในนภา
  ทรงกลดสดสี รัศมีทอแสงงามตา
  แสงจันทร์อร่าม ฉายงามส่องฟ้า
  ไม่งามเท่าหน้า นวลน้องยองใย
  งามเอยแสนงาม งามจริงยอดหญิงชาติไทย
  งามวงพักตร์ยิ่งดวงจันทรา จริตกิริยานิ่มนวลละไม
  วาจากังวาน อ่อนหวานจับใจ
  รูปทรงสมส่วนยั่วยวนหทัย สมเป็นดอกไม้ขวัญใจชาติเอย




ดวงจันทร์
ท่าแขกเต้าเข้ารัง , ผาลาเพียงไหล่


ท่าแขกเต้าเข้ารัง มือขวาจีบสูง มือซ้ายจีบอยู่ใต้ศอกขวา เท้าซ้ายแตะเท้าขวา เอียงซ้าย

 



วันเพ็ญ





มือซ้ายจีบสูง มือขวาจีบอยู่ใต้ศอกซ้าย เท้าขวาแตะเท้าซ้าย เอียงขวา



ลอยเด่น


ใช้เท้าขวาที่แตะหมุนตัวไปทางขวา มือขวาที่จีบอยู่ใต้ศอกเปลี่ยนเป็นจีบปรกข้าง มือซ้ายที่จีบสูงเปลี่ยนเป็นตั้งวง เอียงขวา ก้าวเท้าซ้ายไขว้เท้าขวา



อยู่ในนภา


หมุนตัว ถอยเท้าขวาลงวางหลัง หันหน้ากลับที่เดิม
ท่าผาลา มือขวาตั้งวง มือซ้ายแบหงายต่ำระดับเอว เอียงขวา ใช้เท้าซ้ายแตะเท้าขวา เอียงขวา



ทรงกลด





ท่าแขกเต้าเข้ารัง มือซ้ายจีบสูง มือขวาจีบอยู่ใต้ศอกซ้าย เท้าขวาแตะเท้าซ้าย เอียงขวา





สดสี





มือขวาจีบสูง มือซ้ายจีบอยู่ใต้ศอกขวา เท้าซ้ายแตะเท้าขวา เอียงซ้าย



รัศมีทอแสง



ใช้เท้าซ้ายที่แตะหมุนตัวไปทางซ้าย มือซ้ายที่จีบอยู่ใต้ศอกเปลี่ยนเป็นจีบปรกข้าง มือขวาที่จีบสูงเปลี่ยนเป็นตั้งวง เอียงซ้าย ก้าวเท้าขวาไขว้เท้าซ้าย



งามตา




หมุนตัว ถอยเท้าซ้ายลงวางหลัง หันหน้ากลับที่เดิม
ท่าผาลา มือซ้ายตั้งวง มือขวาแบหงายต่ำระดับเอว เอียงซ้าย ใช้เท้าขวาแตะเท้าซ้าย เอียงซ้าย

*** ทำท่าเช่นนี้สลับหมุนซ้ายขวา ไปจนจบเพลง

                                 
ดอกไม้ของชาติ
เพลงดอกไม้ของชาติ
  (สร้อย)   ขวัญใจดอกไม้ของชาติ งามวิลาสนวยนาดร่ายรำ (ซ้ำ)
  เอวองค์อ่อนงาม ตามแบบนาฎศิลป์
  ชี้ชาติไทยเนาว์ถิ่น เจริญวัฒนธรรม
  (สร้อย)  
  งานทุกสิ่งสามารถ สร้างชาติช่วยชาย
  ดำเนินตามนโยบาย สู้ทนเหนื่อยยากตรากตรำ
  (สร้อย)  

ท่ารำยั่ว   มือซ้ายตั้งวงล่าง มือขวาจีบส่งหลัง เอียงศีรษะด้านเดียวกับวง ชาย-หญิงหันหน้าเข้าหากัน โดยชายก้าวเท้าขวาออกนอกวงรำก่อนคำร้องเล็กน้อย หญิงถอยเท้าขวาออกนอกวงรำเล็กน้อย

 

 

 

 

 

ก้าวซ้ายเป็นจังหวะที่ ๑ ก้าวขวาเป็นจังหวะที่ ๒  แล้วจรดส้นเท้าซ้ายสองครั้งเป็นจังหวะที่ ๓ และ ๔ เท้าซ้ายถอยหลัง เป็นจังหวะที่ ๕ พร้อมทั้งเปลี่ยนเป็นมือขวาตั้งวงต่ำ มือซ้ายจีบส่งหลัง ศีรษะเอียงขวา รำเช่นนี้ไปจนจบเพลง

 

 

 

 

 

                          
หญิงไทยใจงาม
เพลงหญิงไทยใจงาม
  เดือนพราว ดาวแวววาวระยับ
  แสงดาวประดับ ส่องให้เดือนงามเด่น
  ดวงหน้า โสภาเพียงเดือนเพ็ญ
  คุณความดีที่เห็น เสริมให้เด่นเลิศงาม
  ขวัญใจ หญิงไทยส่งศรีชาติ
  รูปงามวิลาส ใจกล้ากาจเรืองนาม
  เกียรติยศ ก้องปรากฎทั่วคาม
  หญิงไทยใจงาม ยิ่งเดือนดาวพราวแพรว
ท่าพรหมสี่หน้า, ยูงฟ้อนหาง   ท่าเชื่อมคือมือทั้งสองจีบคว่ำระดับวงกลาง
แล้วสอดจีบขึ้นไปตั้งวงบัวบาน เรียกว่าท่าพรหมสี่หน้า
จากนั้นมือทั้งสองค่อยๆ ลดวงบัวบานลงมา ส่งมือทั้งสองไปด้านหลัง แขนตึงคว่ำมือปลายนิ้วเชิดขึ้น เป็นท่ายูงฟ้อนหาง แล้วเปลี่ยนเป็นท่าเชื่อมคือจีบคว่ำ  การก้าวท้าวเช่นเดียวกับเพลง "คืนเดือนหงาย"
ยอดชายใจหาญ
เพลงยอดชายใจหาญ
  โอ้ยอดชายใจหาญ ขอสมานไมตรี
  น้องขอร่วมชีวี กอบกรณีย์กิจชาติ
  แม้สุดยากลำเค็ญ ไม่ขอเว้นเดินตาม
  น้องจักสู้พยายาม ทำเต็มความสามารถ
โอ้ยอดชายใจหาญ
ขอสมานไมตรี

ท่าหญิง "ชะนีร่ายไม้" ท่าชาย "จ่อเพลิงกาฬ"  

(หญิง)  มือขวาตั้งวงบน มือซ้ายแบหงายระดับไหล่ แล้วพลิกข้อมือเป็นมือตั้ง เปลี่ยนเป็นมือหงายสลับกันไป
ตามจังหวะของเพลง ลักษณะเหมือนรำส่าย เป็นท่า "ชะนีร่ายไม้"

(ชาย)  มือซ้ายตั้งวงบน มือขวาจีบหงายระดับต่ำกว่าวงกลางเล็กน้อย และงอแขนเล็กน้อย เป็นท่า "จ่อเพลิงกาฬ"

น้องขอร่วมชีวี
กอบกรณีย์กิจชาติ

(หญิง)  มือซ้ายตั้งวงบน มือขวาแบหงายระดับไหล่ แล้วพลิกข้อมือเป็นมือตั้ง เปลี่ยนเป็นมือหงายสลับกันไป
(ชาย)  มือขวาตั้งวงบน มือซ้ายจีบหงาย ระดับต่ำกว่าวงกลาง
ทำท่าเช่นนี้สลับกันจนจบเพลง
 ส่วนการก้าวเท้า จะก้าวเท้าไปเรื่อยๆตามจังหวะของเพลงและเดินเบี่ยงตัวออกนอกวงรำ

html> บูชานักรบ
เพลงบูชานักรบ
  น้องรักรักบูชาพี่ ที่มั่นคงที่มั่นคงกล้าหาญ
  เป็นนักสู้เชี่ยวชาญ สมศักดิ์ชาตินักรบ
  น้องรักรักบูชาพี่  ที่มานะที่มานะอดทน
  หนักแสนหนักพี่ผจญ เกียรติพี่ขจรจบ
  น้องรักรักบูชาพี่ ที่ขยันที่ขยันกิจการ
  บากบั่นสร้างหลักฐาน ทำทุกด้านทำทุกด้านครันครบ
  น้องรักรักบูชาพี่ ที่รักชาติที่รักชาติยิ่งชีวิต
  เลือดเนื้อพี่พลีอุทิศ ชาติยงอยู่ยงอยู่คู่พิภพ
ีน้องรัก

เที่ยวที่ ๑ ท่าหญิง "ขัดจางนาง" ท่าชาย "จันทร์ทรงกลด"

(หญิง)  มือทั้งสองจีบคว่ำ
(ชาย)  มือทั้งสองจีบคว่ำระดับวงกลาง

ิรักบูชาพี่

(หญิง)  พลิกข้อมือเป็นจีบหงายไขว้กัน มือขวาทับซ้ายอยู่ระดับวงล่าง เอียงขวา
(ชาย)  พลิกข้อมือเป็นจีบหงายระดับวงกลาง งอแขนเล็กน้อย

ที่มั่นคง (หญิง)  สลัดจีบเป็นมือแบหงายปลายนิ้วตก
(ชาย)  สลัดจีบเป็นมือแบหงายปลายนิ้วตก ระดับวงกลาง
ที่มั่นคงกล้าหาญ

(หญิง)  พลิกมือขึ้นตั้งวงล่าง มือยังไขว้กันอยู่เอียงซ้าย เป็นท่า"ขัดจางนาง"
(ชาย)  พลิกมือขึ้นตั้งวงกลาง เป็นท่า "จันทร์ทรงกลด"

การก้าวเท้า เท้าขวาก้าวข้าง ก้าวเท้าซ้ายไขว้ ก้าวเท้าขวา แล้วจรดจมูกเท้าซ้ายย่อเข่าลง จากนั้นเท้าซ้ายก้าวข้าง เท้าขวาก้าวไขว้ เท้าขวาจรดจมูกเท้าแล้วย่อเข่า ทำเช่นนี้สลับกันตามจังหวะ จนจบหนึ่งรอบ

น้องรักรักบูชาพี่

เที่ยวที่ ๒ ท่าหญิง "ล่อแก้ว" ท่าชาย "ขอแก้ว"

(หญิง)  จังหวะที่ ๑ มือซ้ายเลื่อนขึ้นไปตั้งวงบน มือขวาจีบล่อแก้วคว่ำ แล้วเปลี่ยนเป็นจีบล่อแก้วหงาย หักข้อมือเข้าลำแขน แขนตึงต่ำกว่าไหล่เล็กน้อย
(ชาย)  จังหวะที่ ๑ มือซ้ายตั้งวงบน มือขวาช้อนมือหมุนข้อมือไปทางนิ้วก้อย แล้วแบมือในลักษณะขอ โดยยื่นมือไปรับแก้วของหญิง แขนงอเล็กน้อย
การก้าวเท้าเหมือนกัน โดยเท้าขวาหนักหลังก่อน เริ่มก้าวเท้าซ้าย ก้าวเท้าขวา เท้าซ้ายวางหลัง

ที่มั่นคง
ที่มั่นคงกล้าหาญ
หญิง)  จังหวะที่ ๒ ปล่อยจีบล่อแก้วลงเป็นแบมือหงายปลายนิ้วตก แล้วยกขึ้นตั้งวงบน มือซ้ายจีบล่อแก้วคว่ำระดับวงบนแล้วเปลี่ยนเป็นจีบล่อแก้วหงาย
(ชาย)  มือขวาเปลี่ยนไปเป็นตั้งวงบน มือซ้ายแบมือยื่นออกไปรับแก้วของหญิง
การก้าวเท้า เท้าซ้ายหนักหลังก่อน แล้วก้าวเท้าขวา ก้าวเท้าซ้าย เท้าขวาวางหลัง